‘विजेने चोरलेले दिवस’ उजेडाच्या व्यवस्थेत अंधाराशी झगडणाऱ्या शेतकऱ्याची कादंबरी
शेतात पाणी आहे. पीक उभं आहे. मेहनत करायची तयारी आहे. आधुनिक शेतीची साधनंही आहेत. पण वीजच नसेल तर?
शेतकऱ्यासाठी वीज म्हणजे केवळ घरातला उजेड नाही. शेतीला पाणी देण्यासाठी आणि उभं पीक जगवण्यासाठी ती अत्यावश्यक आहे. त्यामुळे भारनियमनाचा प्रश्न हा फक्त काही तास वीज नसण्यापुरता मर्यादित राहत नाही. त्याचे परिणाम थेट शेतीवर आणि शेतकऱ्याच्या आयुष्यावर होतात.
याच वास्तवाला केंद्रस्थानी ठेवणारी कादंबरी म्हणजे ‘विजेने चोरलेले दिवस’.
पाणी असूनही पीक वाचवता येत नाही…
सरकार उत्पादन वाढवायला सांगतं. तज्ज्ञ शेतीत नवं तंत्रज्ञान स्वीकारण्याचा सल्ला देतात. पण या सगळ्याच्या मुळाशी असणारी वीजच वेळेवर मिळत नसेल, तर शेतकऱ्याने करायचं तरी काय?
पाण्याचा स्रोत उपलब्ध असूनही विजेअभावी त्याचा उपयोग करता येत नाही. मेहनतीने वाढवलेलं पीक डोळ्यांसमोर कोमेजताना पाहण्याची वेळ शेतकऱ्यावर येते.
‘विजेने चोरलेले दिवस’ भारनियमनाच्या याच प्रश्नातून ग्रामीण जीवनातील मोठ्या संघर्षाकडे पाहते.
शहराचा उजेड आणि गावाचा अंधार
कादंबरीतील महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे शहर आणि ग्रामीण भागातील वीजपुरवठ्याची दरी.
एका बाजूला नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करून वीज निर्माण केली जाते; दुसऱ्या बाजूला शेतीसाठी आवश्यक असणाऱ्या विजेसाठी ग्रामीण भागाला संघर्ष करावा लागतो.
मग प्रश्न उभा राहतो—
उजेडावर पहिला अधिकार नेमका कुणाचा?
शहरांचा की त्याच संसाधनांच्या परिसरात जगणाऱ्या आणि शेती करणाऱ्या माणसांचा?
हा विरोधाभास कादंबरी केवळ वीजटंचाईपुरता मर्यादित ठेवत नाही. त्यातून ग्रामीण आणि शहरी व्यवस्थेतील विषमतेकडेही लक्ष वेधलं जातं.
एका समस्येमागे प्रश्नांची संपूर्ण साखळी
भारनियमन हा या कादंबरीचा केंद्रबिंदू असला, तरी त्याच्याशी जोडलेले अनेक प्रश्न कथेत समोर येतात.
वारंवार जळणारे डीपी, वीज मंडळातील भ्रष्ट अधिकाऱ्यांशी करावा लागणारा संघर्ष, गावातील राजकारण, शेतीची अनिश्चितता आणि बदलत्या सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीत शेतकऱ्याची होणारी दमछाक—या सगळ्यामुळे वीजेचा प्रश्न केवळ तांत्रिक राहत नाही.
तो व्यवस्थेचा आणि ग्रामीण जीवनाचा प्रश्न बनतो.
जगु या व्यक्तिरेखेच्या माध्यमातून या संघर्षाला मानवी चेहरा मिळतो. शिक्षण घेऊनही व्यवस्थेत स्वतःची जागा शोधताना आणि शेतीशी झटापट करताना एका तरुणाच्या वाट्याला येणारं वास्तव या कथेतून उलगडत जातं.
अस्मानी संकटासोबत सुलतानी संकटही
शेती आधीच निसर्गावर अवलंबून आहे. दुष्काळ, पाऊस आणि इतर नैसर्गिक संकटांचा सामना शेतकऱ्याला करावाच लागतो.
पण त्याच वेळी अपुरा वीजपुरवठा, प्रशासकीय अडचणी आणि भ्रष्टाचारासारख्या मानवनिर्मित समस्याही त्याच्या वाट्याला येतात.
म्हणजे एका बाजूला अस्मानी संकट आणि दुसऱ्या बाजूला सुलतानी संकट.
या दोन्हींच्या मध्ये अडकलेल्या सामान्य शेतकऱ्याचं जगणं ‘विजेने चोरलेले दिवस’ समोर आणते.
या कादंबरीची भाषा वेगळी का वाटते?
या पुस्तकाचं आणखी एक महत्त्वाचं वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची भाषा.
ग्रामीण जीवनाचं चित्रण करताना कृत्रिम किंवा सजवलेली भाषा वापरण्याऐवजी माणदेशातील स्थानिक लोकजीवनाशी जोडलेली रांगडी बोली कादंबरीत येते.
म्हणी, वाक्प्रचार आणि स्थानिक भाषेची लय यामुळे कथेतलं ग्रामीण जग अधिक जिवंत होतं.
ही भाषा केवळ वातावरण निर्माण करत नाही; ती प्रश्न विचारते, अस्वस्थ करते आणि व्यवस्थेतील विसंगती समोर आणते.
फक्त लोडशेडिंगची गोष्ट नाही
वरवर पाहता ‘विजेने चोरलेले दिवस’ ही भारनियमनाच्या प्रश्नावर आधारित कादंबरी वाटू शकते.
पण तिचा आवाका त्यापेक्षा मोठा आहे.
ती आधुनिक शेतीतील बदलांकडे पाहते. जागतिकीकरणाच्या ग्रामीण जीवनावरील परिणामांकडे पाहते. शहर आणि खेड्यातील दरी दाखवते. शिक्षित ग्रामीण तरुणाची घुसमट मांडते. गावातील राजकारण आणि व्यवस्थेतील भ्रष्टाचारालाही स्पर्श करते.
आणि या सगळ्याच्या केंद्रस्थानी ठेवते—शेतकरी.
ज्याला उत्पादन वाढवायला सांगितलं जातं, आधुनिक व्हायला सांगितलं जातं; पण त्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या मूलभूत व्यवस्थेसाठीही पुन्हा पुन्हा झगडावं लागतं.
म्हणूनच ‘विजेने चोरलेले दिवस’ ही केवळ अंधाराची कथा नाही; उजेडाचं वाटप कोण ठरवतं, हा प्रश्न विचारणारी कादंबरी आहे.
ग्रामीण वास्तव, शेतकऱ्यांचे प्रश्न आणि अस्सल माणदेशी बोलीतील साहित्य वाचायला आवडत असेल, तर ही कादंबरी तुमच्या वाचनयादीत असायला हवी.
दर्या प्रकाशन टीम
शेअर करा
संबंधित लेख
नवीन लेख आणि पुस्तके सर्वप्रथम जाणून घ्या.
नवीन पुस्तकं, निवडक लेख आणि दर्या प्रकाशनच्या महत्त्वाच्या अपडेट्स थेट आपल्या मोबाईलवर मिळवा.